Reforma 2026 – co naprawdę zmienia się od września?

Nowa podstawa programowa będzie wdrażana stopniowo. Od 1 września 2026 roku obejmie przede wszystkim klasy I i IV szkoły podstawowej, a w kolejnych latach będzie wprowadzana w następnych klasach.

Zmiany nie ograniczają się jednak do samych treści nauczania. Obejmują także:

• nowe ramowe plany nauczania,
• większą liczbę godzin edukacji wczesnoszkolnej,
• wprowadzenie przyrody w klasach IV–VI,
• zajęcia praktyczno-techniczne zamiast techniki,
• tydzień projektowy,
• większy nacisk na bezpieczeństwo, współpracę i doświadczenia edukacyjne,
• nowe podejście do informacji zwrotnej i oceniania.

Nowe ramowe plany nauczania przewidują między innymi 21 godzin edukacji wczesnoszkolnej, przyrodę realizowaną w blokach, zajęcia praktyczno-techniczne oraz zwiększenie liczby godzin do dyspozycji dyrektora.

Nowa lekcja krok po kroku – mniej podawania, więcej działania

Jedną z najważniejszych zmian, które powinniśmy wprowadzić w codziennej pracy, jest odejście od lekcji opartej głównie na przekazywaniu gotowych informacji.

Nowoczesna lekcja powinna rozpoczynać się od jasno określonego celu. Uczeń powinien wiedzieć:

• czego będzie się uczył,
• po co zdobywa daną wiedzę,
• co będzie potrafił po zakończeniu zajęć.

Dobrym początkiem może być pytanie problemowe, doświadczenie, zdjęcie, krótka historia lub sytuacja związana z codziennym życiem. Takie otwarcie uruchamia ciekawość i sprawia, że uczeń od początku staje się uczestnikiem procesu, a nie tylko odbiorcą informacji.

Jak powinna wyglądać lekcja w duchu Kompasu Jutra?

1. Zacznij od celu

Przedstaw cel prostym językiem. Zadbaj, aby uczniowie rozumieli, czego mają się nauczyć i po czym poznają, że osiągnęli cel.

2. Uruchom ciekawość

Zacznij od pytania, problemu, obrazu, doświadczenia albo krótkiej historii. Nie podawaj od razu gotowej odpowiedzi.

3. Postaw na działanie

Wprowadź eksperymenty, obserwacje, pracę z materiałem, ruch, tworzenie, projektowanie i rozwiązywanie problemów.

4. Wprowadź współpracę

Praca w parach i grupach powinna mieć jasno określony cel. Współpraca nie oznacza wyłącznie siedzenia przy jednym stoliku – uczniowie powinni wspólnie podejmować decyzje, dzielić się zadaniami i prezentować efekty.

5. Daj uczniom wybór

Uczeń może wybrać sposób wykonania zadania, narzędzie, temat, formę prezentacji albo poziom trudności. Wybór buduje samodzielność i poczucie odpowiedzialności.

6. Zatrzymaj się na refleksję

Pod koniec zajęć warto zapytać:

• Czego się dzisiaj nauczyliśmy?
• Co było trudne?
• Co pomogło nam wykonać zadanie?
• Gdzie możemy wykorzystać tę wiedzę?

7. Sprawdź efekty i przekaż informację zwrotną

Uczeń powinien otrzymać konkretną informację: co zrobił dobrze, co wymaga poprawy i jaki powinien być jego kolejny krok.

8. Połącz lekcję z życiem

Wiedza nabiera znaczenia wtedy, gdy uczeń widzi jej zastosowanie poza podręcznikiem i klasą.

Nowy model lekcji nie oznacza, że każda godzina musi być wielkim projektem. Najważniejsze są małe, konsekwentne zmiany: więcej pytań, działania, współpracy, wyboru i refleksji.

Zmiany w zasadach oceniania – co musi wiedzieć nauczyciel i dyrektor?

Planowane zmiany w ocenianiu dotyczą między innymi egzaminów klasyfikacyjnych i poprawkowych, prac domowych, oceny zachowania oraz uwzględniania zaangażowania ucznia.

Należy jednak podkreślić, że część tych rozwiązań nadal wynika z projektu rozporządzenia i do zakończenia procesu legislacyjnego może ulec zmianie. W zestawieniu zmian prawnych są one wyraźnie wskazane jako regulacje planowane.

Egzaminy klasyfikacyjne i poprawkowe

Zgodnie z projektem egzaminy i sprawdziany mają odbywać się wyłącznie stacjonarnie, w szkole, do której uczeń został przyjęty, w bezpośredniej obecności komisji i w warunkach zapewniających samodzielną pracę.

Planowane jest również:

• określenie czasu trwania egzaminów,
• ograniczenie liczby egzaminów klasyfikacyjnych zdawanych jednego dnia,
• zakaz korzystania z urządzeń telekomunikacyjnych,
• obowiązek potwierdzenia tożsamości ucznia w określonych sytuacjach.

Prace domowe w klasach IV–VIII

Projekt zakłada, że pisemne prace domowe powinny służyć utrwalaniu, rozwijaniu lub praktycznemu wykorzystywaniu treści zrealizowanych podczas lekcji.

Każda wykonana praca ma zostać sprawdzona, a uczeń powinien otrzymać informację zwrotną.

Nie oznacza to prostego powrotu ocen za prace domowe. Projektowane rozwiązania przewidują możliwość uwzględniania systematyczności wykonywania nieobowiązkowych prac przy ustalaniu oceny rocznej, zgodnie z zasadami przyjętymi przez szkołę.

Dla dyrektora może to oznaczać konieczność przeanalizowania statutu oraz zasad oceniania wewnątrzszkolnego.

Ocena zachowania

Planowana jest również zmiana obszarów branych pod uwagę przy ustalaniu oceny zachowania. Większe znaczenie mają zyskać między innymi:

• odpowiedzialność za własny rozwój,
• szacunek wobec innych,
• współpraca i budowanie relacji,
• kultura języka,
• bezpieczeństwo i zdrowie,
• zaangażowanie w życie klasy, szkoły i społeczności,
• postawy patriotyczne i obywatelskie.

To ważna zmiana kierunku: ocena zachowania ma nie tylko wskazywać, czy uczeń przestrzega regulaminu, ale również opisywać jego odpowiedzialność, relacje i udział w życiu wspólnoty.

Kompas Jutra – szkoła wymagająca, wspierająca i przyjazna

Reforma podkreśla, że szkoła powinna jednocześnie stawiać wymagania i zapewniać uczniowi odpowiednie wsparcie.

Nie chodzi o rezygnację z konsekwencji ani obniżanie poziomu. Chodzi o tworzenie środowiska, w którym uczeń:

• zna cele i wymagania,
• otrzymuje jasną informację zwrotną,
• może popełniać błędy i wyciągać z nich wnioski,
• rozwija samodzielność,
• uczy się współpracy,
• czuje się bezpiecznie,
• wie, gdzie szukać pomocy.

Wśród ważnych obszarów pracy szkół znajdują się także odporność społeczna, edukacja zdrowotna, higiena cyfrowa, bezpieczne korzystanie ze sztucznej inteligencji, profilaktyka przemocy rówieśniczej oraz wspieranie zdrowia psychicznego.

Edukacja zdrowotna i doświadczenia edukacyjne

Od roku szkolnego 2026/2027 edukacja zdrowotna będzie realizowana według nowej podstawy programowej. Wprowadza ona nową organizację treści oraz doświadczenia edukacyjne, które mają angażować ucznia w praktyczne działanie.

Uczeń ma realizować przynajmniej jedno doświadczenie edukacyjne w każdym roku szkolnym. Może ono zostać wybrane samodzielnie albo wspólnie z nauczycielem.

To sygnał, że szkoła powinna coraz częściej stwarzać uczniom możliwość:

• obserwowania,
• badania,
• planowania działań,
• podejmowania decyzji,
• wyciągania wniosków,
• prezentowania rezultatów.

Higiena cyfrowa i odpowiedzialne korzystanie ze sztucznej inteligencji

Nowoczesna szkoła nie powinna traktować technologii wyłącznie jako zagrożenia ani jako celu samego w sobie.

Najważniejsze staje się uczenie mądrego korzystania z narzędzi cyfrowych. Uczeń powinien wiedzieć:

• jak chronić swoje dane,
• jak sprawdzać wiarygodność informacji,
• jak rozpoznawać manipulację,
• kiedy korzystanie ze sztucznej inteligencji wspiera naukę,
• kiedy narzędzie cyfrowe zastępuje samodzielne myślenie,
• dlaczego potrzebna jest równowaga między aktywnością online i offline.

Higiena cyfrowa powinna być obecna nie tylko na informatyce, ale również podczas godzin wychowawczych, projektów i codziennej pracy z uczniami.

Checklista nauczyciela przed rozpoczęciem roku szkolnego

Przygotowanie do września warto rozpocząć od czterech obszarów.

Plan i organizacja

• zapoznaj się z podstawą programową właściwą dla prowadzonej klasy,
• sprawdź aktualne kierunki polityki oświatowej,
• przeanalizuj szkolne dokumenty i procedury,
• zaplanuj cele oraz priorytety swojej pracy,
• sprawdź, jakie zmiany dotyczą oceniania i organizacji zajęć.

Klasa i uczniowie

• poznaj potrzeby oraz mocne strony uczniów,
• zaplanuj działania integracyjne,
• przygotuj zasady współpracy,
• uwzględnij dobrostan i bezpieczeństwo,
• zaplanuj sposoby rozwijania samodzielności.

Metody i materiały

• wybierz metody aktywizujące,
• przygotuj zadania praktyczne i projektowe,
• zaplanuj różne formy aktywności,
• uwzględnij ocenianie kształtujące,
• przygotuj sposób przekazywania informacji zwrotnej.

Rozwój i współpraca

• zaplanuj współpracę z innymi nauczycielami i specjalistami,
• zadbaj o komunikację z rodzicami,
• określ obszary własnego rozwoju,
• pamiętaj o równowadze i własnym dobrostanie.

Co powinien zrobić dyrektor szkoły?

Dyrektor powinien przede wszystkim rozdzielić zmiany na dwie grupy:

Przepisy już obowiązujące lub opublikowane – wymagające wdrożenia od 1 września 2026 roku.

Rozwiązania projektowane – wymagające monitorowania procesu legislacyjnego i przygotowania wariantów działania, ale nieprzedstawiane pracownikom jako ostateczne prawo.

Warto już teraz:

• przeanalizować statut szkoły,
• zweryfikować zasady oceniania wewnątrzszkolnego,
• sprawdzić arkusz organizacyjny,
• przygotować nauczycieli do nowych podstaw programowych,
• zaplanować współpracę zespołów przedmiotowych,
• uporządkować zasady informacji zwrotnej,
• omówić nowe rozwiązania podczas rady pedagogicznej,
• przygotować czytelną informację dla rodziców.

Reforma nie zaczyna się od dokumentu

Najważniejsza zmiana nie wydarzy się w statucie, arkuszu organizacyjnym ani planie pracy.

Zacznie się podczas codziennej lekcji – wtedy, gdy nauczyciel zamiast od razu podawać odpowiedź, zada pytanie. Gdy zamiast wyłącznie omawiać temat, pozwoli uczniom działać. Gdy zamiast ograniczyć ocenianie do stopnia, wskaże uczniowi jego mocne strony i kolejny krok.

Kompas Jutra nie powinien być kolejnym hasłem zapisanym w dokumentacji. Powinien stać się kierunkiem świadomej, wymagającej i wspierającej pracy z uczniem.